‘İçerideki Araplar’ İsrail siyasetinin anahtarı mı? Sandıktan çıkan düğümün arkasındaki 78 yıllık hikaye
Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – İsrail’de gerçekleşen seçimlerde sayım süreci devam ediyor. İsrail Merkez Seçim Komitesi’nin açıkladığı verilerde yer alan bilgilerde 8 bin 702 sandıktan çıkan sonuçlara yer verildi. Buna göre Başbakan Binyamin Netanyahu önderliğindeki sağ koalisyon bloğu 53sandalyeye ulaşırken, Gadi Eisenkot liderliğindeki muhalefet “Değişim Bloğu” kanadı bir sandalye kayıpla 47 sandalyede kaldı. Seçimlerin en dikkat çekici gelişmesi ise Arap topluluğunun yüksek sandık katılımıyla birlikte tarihi bir başarıya imza atması oldu. Birleşik Liste’nin kazandığı ek sandalyeyle birlikte Arap partilerinin toplam sandalye sayısı 19’a yükseldi. Hiçbir ittifakın hükümet kurmak için gereken 61 kişilik çoğunluğa ulaşamaması, kilit konuma yükselen Arap partilerini olası koalisyon senaryolarında belirleyici bir aktör haline getiriyor.
Alıntı Metni
‘İÇERİDEKİ ARAPLAR’
İsrail Devleti, günümüzden 78 yıl önce, 1948 yılında kurulduğunda bölge Yahudiler ve Araplar arasında paylaştırılmıştı. Ancak aynı yıl yaşanan savaşın ardından İsrail’in sınırları genişledi. O dönemde yaklaşık 1,2 milyon Arap nüfusun yaşadığı İngiliz Filistin Mandası toprakları büyük bir dönüşüme uğradı. Arapların ‘Nekbe’ (Büyük Felaket) olarak adlandırdığı süreçte 700 binden fazla kişi yerinden edildi; sınırların içinde kalan yaklaşık 150 bin kişi ise zamanla İsrail vatandaşı oldu. Ancak Yahudi vatandaşların aksine bu kitle, 1966 yılına kadar tam 18 yıl boyunca doğrudan askeri idare ve sıkıyönetim altında yaşamak zorunda bırakıldı. İsrail’in 1967’de Doğu Kudüs’ü işgal etmesinin ardından bölgedeki Arap nüfusu da kapsama alındı; fakat buradaki Arapların büyük kısmı İsrail vatandaşlığını reddederek daimi oturum statüsünde kaldı. Günümüzde ise bu tarihsel sürecin sonunda kalan kitle, İsrail nüfusunun yaklaşık yüzde 21’ini oluşturuyor. Bu oran, bugün sayıları 2 milyona ulaşan İsrail vatandaşı Arapları ifade ediyor.
Sosyal medyada paylaşılan görüntülere göre bazı Arap seçmenler sandığa deveyle gitti
İsrailli Arapların önemli bir kısmını Sünni Müslümanlar oluşturuyor olsa da aralarında Hristiyanlar ve İsrail kimliğini daha güçlü benimseyen Dürziler de bulunuyor. Bu topluluk; Batı Şeria, Gazze ve Doğu Kudüs’te yaşayan Filistinlilerin yanı sıra Ürdün, Lübnan ve Suriye gibi ülkelerdeki Filistin diasporasıyla da derin bir tarih, kültür ve aile bağını paylaşmayı sürdürüyor.İsrail hükümet belgelerinde ve medyasında bu kitle genel olarak ‘İsrailli Araplar’ veya sadece ‘Araplar’ şeklinde adlandırılıyor. Ancak bu terimler topluluğun tamamı tarafından kabul görmüyor. Vatandaşların önemli bir bölümü kendisini ‘İsrail vatandaşı Filistinliler’ olarak tanımlarken, bir kısmı ise İsrail kimliğini tamamen reddederek yalnızca ‘Filistinli’ ifadesini kullanıyor. Filistinliler ve Arap dünyasının geri kalan kısmı ise İsrailli Arapları 1948 sınırları içinde kalmalarına atıfla ‘İçerideki Araplar’ (Arab al-Dakhil) veya ’48 Arapları’ olarak anıyor.
Alıntı Metni
DAHA ZOR İŞ BULUP DAHA AZ KAZANIYORLAR
İsrail’in Bağımsızlık Bildirgesi, Araplar dahil tüm vatandaşların eşitliğini tanıyor olsa da, ülkenin anayasa niteliğindeki Temel Kanunları’nda bu ilke açıkça güvence altına alınmıyor. İnsan hakları kuruluşları, çok sayıda yasanın Araplara karşı doğrudan ya da dolaylı olarak ayrımcılık uyguladığını belirtiyor. İsrail’in anayasal bazda bir “Yahudi devleti” olarak tanımlanması, Yahudi olmayan vatandaşların statüsüyle ilgili tartışmaların merkezinde yer alıyor. Mevcut sistemi eleştirenler, bu yapının Yahudi olmayanları ikinci sınıf vatandaş konumuna ittiğini savunuyor. Bunun en net örneği olarak 1950 tarihli Geri Dönüş Yasası gösteriliyor. Yasa, dünyanın neresinde olursa olsun tüm Yahudilere, çocuklarına ve eşlerine İsrail’e taşınıp anında vatandaş olma hakkı verirken, Yahudi olmayanlar bu haktan tamamen mahrum bırakılıyor. Aynı şekilde, 1948 veya 1967 savaşlarında evlerini terk etmek zorunda kalan Filistinlilerin ve torunlarının da eski topraklarına dönmelerine yasal olarak izin verilmiyor.
Birleşik Arap Listesi (Ra’am) partisinin genel başkanıMansur Abbas
Arap bölgelerindeki okulların yetersiz bütçesi eğitim kalitesini düşürürken, bu durum Arapların Yahudi vatandaşlara kıyasla daha zor iş bulmasına ve daha az kazanmasına neden oluyor. Uzmanlara göre yoksulluk oranlarının ülke içindeki dağılımı da bunun en önemli göstergelerinden birisi haline gelmiş durumda. Ülkedeki Arap ailelerin yarısından fazlası yoksulluk sınırının altında yaşarken, Yahudilerde bu oran yüzde 20 civarında kalıyor. Bu fark karma şehirlerde biraz daha azalsa da, 2022 tarihli resmi bir denetim raporu, bu kentlerde de Arapların belediye hizmetlerinden daha az pay aldığını gösteriyor.
Alıntı Metni
ARAP SEÇMENLERDEN REKOR KATILIM
İsrail’de Arapları temsil eden siyasi partiler bulunuyor olsa da Arap vatandaşların sandığa mesafeli olması sebebiyle bu partiler 27 Ekim 2026’da yapılan seçimlere kadar İsrail parlamentosunda en fazla 15 sandalye edinebilmişti. Son yapılan seçimlerde kesinleşmemiş sonuçlar ise Arap partilerinin en az 19 sandalye kazandığını gösteriyor. Uzmanlar, mevcut başbakan Netanyahu’nun yeniden görev almamasını isteyen Arap seçmenlerin sandığa gittiğini belirtiyor. Mevcut sonuçta farkın çok az olması sebebiyle Eisenkot ve Netanyahu’nun Arap partileri göz ardı etmesinin eskiye göre daha zor olduğu değerlendiriliyor.
İsrail Meclisi’nde (Knesset) uzun yıllar etkisiz kalan Arap partileri, bağımsız siyaset yapma sürecinde pek çok engelle karşılaştı. Araplar zamanla hakimlik, büyükelçilik ve belediye başkanlığı gibi makamlara gelse de kararları etkileme güçleri hep sınırlı kaldı. Suç oranları ve altyapı sorunları gibi şikayetleri çoğunlukla görmezden gelindi ve partileri koalisyon hükümetlerine kabul edilmedi. Bu durum ilk kez 2021’de değişti. Birleşik Arap Listesi, bazı reformlar karşılığında Netanyahu’yu deviren koalisyona katılarak tarihi bir adım attı.
Alıntı Metni